Wypożyczalnia samochodów Valletta — lewa strona i cała Malta w zasięgu

Valletta nie jest miastem dla samochodu — to trzeba powiedzieć od razu, zanim zadziała nawigacja i Google Maps spróbują cię wepchnąć w Strait Street o szerokości dwóch metrów. Miasto jest w murach, półwysep w kształcie palca wskazującego, sieć uliczek z XVI wieku, które Grandmaster Jean Parisot de Valette projektował pod konie i piechotę, nie pod SUV-a z Luqa. Ale Valletta jest też najbardziej logicznym miejscem, z którego bierze się auto na Maltę — dlatego że wszystko, co w tym kraju jest ciekawe, leży w 30 minutach od niej, a lotnisko Luqa (MLA) jest w dziesięciu. My jeździmy tak: mieszkamy w Valletcie, pierwszego dnia chodzimy pieszo, drugiego rano odbieramy auto z lotniska, trzeciego robimy Mdinę i Dingli, czwartego Marsaxlokk i Ħaġar Qim, piątego Gozo lub Popeye Village, szóstego oddajemy klucze i wracamy samolotem.

Dlaczego Valletta

Valletta jest stolicą w proporcji miniatury. 0,8 km² powierzchni, 5700 mieszkańców, jedno UNESCO, dwie katedry (św. Jana i konkatedralna), Grand Harbour, który fenicjanie uznawali za najlepszy na Morzu Śródziemnym, i wieczorami tak cicho, że słychać kroki na bruku dwie ulice dalej. To jest rzadkie: turyści wchodzą do Valletty rano, po 18:00 wychodzą do Sliemy i St. Julian’s na kolację, a miasto zostaje puste. Mieszkanie w Valletcie oznacza, że ten drugi, nocny wariant miasta jest twój.

Drugi argument: lotnisko MLA jest 8 km na południowy zachód. Dziesięć minut taksówką, piętnaście autem wypożyczonym po odbiorze. Nie ma w Europie drugiej stolicy, gdzie z hali przylotów do historycznego centrum jest tak blisko. Hala wypożyczalni (Car Rental Centre) jest w budynku obok terminala 1 — wychodzisz z hali bagażowej, idziesz pięć minut przez kładkę i już jesteś przy biurkach Europcar, Sixt, Avis, Hertz, Budget, plus lokalne: Princess, Mayjo, Billy’s. Wszystkie duże mają parking przy hali, małe lokalne potrafią używać shuttle-busa z innego parkingu (dodatkowe 10 minut).

Trzeci powód: Valletta jest geograficznym środkiem Malty. Nie dosłownie — dosłowny środek to Rabat z Mdiną — ale “emocjonalnym”: wszystko, co jest sensem wyjazdu na Maltę, leży w promieniu 30 minut jazdy. Mdina 25 minut, Marsaxlokk 20, Dingli 30, Popeye Village 35, prom do Gozo z Ċirkewwy 45. Cała wyspa to 70 km obwodu ringu, więc jednego dnia obchodzisz jedną stronę, drugiego drugą — i koniec, Malta jest “zrobiona”.

Ostatni argument, najmniej oczywisty: lewostronny ruch na Malcie przyzwyczaja się najszybciej w Valletcie, bo pierwsze kilometry z lotniska to krótki odcinek drogi krajowej Triq l-Avjazzjoni, która jest szeroka, dwupasmowa, bez skomplikowanych skrzyżowań. Zanim dotrzesz do miasta (15 minut), masz już mentalny refleks lewej strony. Do porównania: gdybyś jechał od razu do Mdiny, pierwsze kilometry byłyby przez Qormi i Żebbuġ — labirynt wąskich uliczek, w którym nowicjusz lewej strony ma prawo się zgubić.

Jak odebrać samochód z lotniska MLA

Lotnisko Luqa jest małe jak na stolicę — jeden terminal, jeden pas startowy, wszystko mieści się w budynku na kształt litery T. Po odbiorze bagażu wychodzisz przez halę przylotów, skręcasz w prawo, idziesz pięć minut przez kładkę i jesteś w Car Rental Centre — osobny budynek, gdzie kilkanaście firm ma biurka obok siebie. Żadnego shuttle-busa, żadnego jeżdżenia dookoła lotniska.

Przy odbiorze sprawdzamy zawsze cztery rzeczy. Po pierwsze — poziom paliwa i zasady zwrotu. Preferujemy “full to full” (oddajesz z pełnym bakiem, jak wziąłeś). Opcja “full to empty” na Malcie jest popularna w lokalnych firmach i kosztuje 60–80 € za pełny bak przy odbiorze — płacisz, ale oddajesz puste, co oznacza, że nie odzyskujesz nic za niezużyte 30 litrów. Na Malcie benzyna jest tania, więc “full to full” jest zawsze bardziej opłacalne.

Po drugie — uszkodzenia. Wąskie uliczki Valletty, Mdiny i Trzech Miast sprawiają, że rysy na zderzakach są nagminne. Przy odbiorze fotografujemy całe auto z czterech stron plus koła plus wnętrze (fotel, kierownica, kokpit). Pracownik zwykle pisze “fair wear” na raporcie, ale my wolimy mieć własny materiał dowodowy. Wypożyczalnie maltańskie są twardsze niż kontynentalne — każda nowa rysa to 40–80 € odliczone z kaucji.

Po trzecie — kaucja i karta kredytowa. Kaucja na Malcie to zwykle 600–1200 € blokowane na karcie kredytowej (nie debetowej, nie Revolut — tylko “real” credit card, MasterCard lub Visa). Niektóre firmy akceptują kartę debetową, ale wtedy kaucja jest wyższa (do 1500 €) albo wymagają dodatkowego ubezpieczenia “no excess”. Zawsze przychodzimy z klasyczną kartą kredytową — unika się dyskusji na starcie.

Po czwarte — prawo jazdy. Malta należy do UE, więc polskie prawo jazdy wystarczy (bez międzynarodowego), ale minimalny wiek to zwykle 25 lat — mniejsze firmy akceptują od 21, ale z dopłatą “young driver” 8–12 €/dzień. Niektóre firmy żądają też, żeby kierowca miał prawo jazdy od co najmniej 2 lat.

Wyjazd z lotniska jest prosty: Triq l-Avjazzjoni → tunel Santa Venera → Valletta w 15 minut. Znaki są po angielsku (Malta ma dwa języki urzędowe — maltański i angielski — ale drogowskazy prowadzą po angielsku i maltańsku). Jedyna pułapka to pierwsze rondo — “Marsa junction” — duże, trzypasmowe, z kamerami. Wjeżdża się powoli, patrząc w prawo (bo na lewostronnym ruchu pierwszeństwo ma ten, kto jest na rondzie, a on przyjeżdża z prawej strony). Przez pierwsze 20 sekund jest nieswojo. Przez następnych 20 — już naturalnie.

Auto dla reszty Malty, nie dla Valletty

Powtórzmy to, bo to najważniejsza zasada tej strony: w samej Valletcie nie jeździ się autem. Miasto jest pieszojezdne (Strefa CVA — Controlled Vehicular Access) z kamerami przy wszystkich bramach. Wjechać można, ale każdy wjazd po 8:00 kosztuje 5 € (kamery rozpoznają tablicę i wysyłają rachunek do wypożyczalni, która doliczy 10 € “opłaty administracyjnej”). Parkingu ulicznego w centrum praktycznie nie ma. Jest kilka parkingów krytych (MCP Valletta, Park In Valletta), ale płatność 18–25 €/dobę.

Dlatego wszyscy, kto mieszka w Valletcie i ma auto, parkuje w Park & Ride Floriana — darmowy parking tuż za Bramą Miejską, do którego dojazd jest oznaczony od wszystkich głównych dróg. Z parkingu kursuje shuttle-bus co 15 minut do centrum Valletty (Republic Square), darmowy. Pieszo z Park & Ride do Bramy Miejskiej to 15 minut — tyle, co z dalszej strony samej Valletty. My zawsze parkujemy tam, nawet jeśli wypożyczyliśmy auto tylko na godzinę.

Zatem: auto bierzesz dzień przed wycieczką na Mdinę lub Marsaxlokk (żeby nie tracić godziny rano w kolejce w wypożyczalni), parkujesz w Park & Ride, przechodzisz pieszo do Valletty, idziesz spać. Rano do Park & Ride 10 minut pieszo, siadasz za kierownicą, pół godziny później jesteś w Mdinie.

Trzy trasy jednego dnia

Trasa 1: Valletta → Mdina → Rabat → Dingli Cliffs

45 km w dwie strony, jeden dzień, najbardziej klasyczna pętla Malty. Drogą TQ-3 na zachód, przez Ħamrun i Qormi, potem odbijasz na B’Kara, Attard i Rabat. Mdina (zwana “Silent City”) to średniowieczne miasto w murach, 300 mieszkańców, zero samochodów w środku (parkujesz pod bramą, wchodzisz pieszo). Wewnątrz murów jest Katedra św. Pawła, labirynt uliczek i Fontanella — kawiarnia z tarasem nad murem, z którego widać pół wyspy. Przychodzimy rano o 9:00, zanim zjadą autokary z Sliemy (około 10:30).

Po Mdinie — Rabat, tuż za murami. Tu są katakumby św. Pawła, wczesnochrześcijańskie podziemne labirynty grobowe z II wieku, największa atrakcja rzymsko-bizantyjskiej Malty. Obiad w lokalnej cukierence — pastizzi (serowo-grochowe ciasto, 0,50 €) i kawa (1,20 €). Potem drogą TP-1 (Triq Ħal Għargħur) na południowy zachód do Dingli Cliffs — najwyższy punkt Malty (253 m n.p.m.), klify spadające prosto w morze. Na klifie jest mała kaplica św. Mary Magdalene i punkt widokowy, z którego w dobrej pogodzie widać wysepkę Filfla. Zachód słońca na Dingli w październiku to jeden z powodów, dla których się tu przyjeżdża. Powrót do Valletty w 30 minut.

Trasa 2: Valletta → Marsaxlokk → Blue Grotto → Ħaġar Qim

50 km, jeden dzień, południowa Malta. Drogą TS-1 na południe, przez Żabbar i Żejtun, do Marsaxlokk — rybackiej wioski z kolorowymi łodziami luzzu (z okami “bożej opatrzności” na dziobach). Niedzielny targ rybny to najbardziej fotogeniczny moment Malty: łodzie w zatoce, stoły z rybami, mężczyźni w białych fartuchach, kawa w barach przy promenadzie. Nawet jeśli nie jest niedziela, Marsaxlokk jest warty dwóch godzin — i obiadu z ryby złowionej rano.

Po Marsaxlokk — 15 minut drogą TW-2 na zachód, do Blue Grotto. To nie jest jaskinia (błąd przewodników) — to cała grupa kilku jaskiń morskich w klifie, do których wpływa się łodzią z małej zatoczki Wied iż-Żurrieq. Rejs kosztuje 8 €, trwa 25 minut, warunki są burzowe od listopada do marca (wtedy łodzie nie pływają). Woda w grotach jest rzeczywiście niebieska — przez odbicie od białego wapiennego dna.

Pięć minut dalej drogą — Ħaġar Qim i Mnajdra, dwa zestawy świątyń megalitycznych z 3600–3200 p.n.e., na liście UNESCO. Starsze niż Stonehenge o 500 lat, starsze niż piramidy egipskie o 1000. Miejsce jest otoczone stalowym namiotem ochronnym (dobrze, bo chroni przed wiatrem, ale zdjęcia wychodzą dziwnie). Bilet 10 €, audioguide w cenie, wizyta godzina. Powrót do Valletty w 30 minut.

Trasa 3: Valletta → Popeye Village → Golden Bay → Mellieħa

55 km, jeden dzień, północ wyspy. Drogą TQ-2 na północ, przez Birkirkarę, Naxxar, St Paul’s Bay do Popeye Village w Anchor Bay. To dawny plan filmowy z 1980 roku (film “Popeye” z Robinem Williamsem), zamieniony w park rozrywki — drewniane kolorowe domki na klifie, malutka zatoczka, bar, kilka atrakcji dla dzieci. Trochę kiczowe, ale kadr z klifu nad zatoką jest naprawdę dobry (nawet jeśli do samego parku nie wchodzisz — można oglądać z góry, z parkingu gratis).

15 minut dalej — Golden Bay, piaszczysta plaża na północnym zachodzie Malty, jedna z trzech dużych plaż wyspy (Malta to głównie skały, nie piaski). Do Golden Bay zjeżdża się drogą TA-1 przez Manikata — na końcu kamienista parkingowa i schody w dół. Obok jest mniejsza, bardziej dzika zatoka Ġnejna (do niej idzie się od Golden Bay pieszo 30 minut albo dojeżdża okrężną drogą).

Ostatni przystanek — Mellieħa, miasteczko na wzgórzu z bazyliką Narodzenia NMP (pielgrzymkową, z cudowną ikoną) i pięknym widokiem na zatokę Mellieħa Bay. Obiad na tarasie jednej z restauracji przy głównej ulicy (Main Street — jeść rekomendujemy fenek — tradycyjnego maltańskiego królika w winie i czosnku). Powrót drogą TQ-2 do Valletty — 45 minut.

Objazd wyspy

70 km wokół całej Malty, dwa dni komfortowo (jeden dzień, jeśli nic nie zwiedzasz — i to tracisz sens wyjazdu). Nasza sugestia: dzień 1 = Trasa 2 (południe, Marsaxlokk i Blue Grotto), dzień 2 = Trasa 3 (północ, Popeye i Golden Bay), a Mdinę i Dingli z Trasy 1 robisz osobno, nie w ringu, bo są w środku. Najwyższy punkt Malty to Ta’ Dmejrek (253 m) na klifie Dingli — nie jest to góra, ale w słoneczny dzień widać z niego Gozo na północy i morze aż po Sycylię.

Serpentyn na Malcie jest około 10 km, głównie w sekcji Dingli → Rabat i Mellieħa → Ċirkewwa. Nie są strome — to raczej wijące się drogi przez pola — ale wąskie i często blokowane przez autobusy liniowe. Niedziele i święta są spokojniejsze niż dni robocze.

Parking i ruch w mieście

Parkowanie w Valletcie omówiliśmy wyżej: tylko Park & Ride Floriana. Poza Vallettą jest prosto — większość Malty to strefa darmowego parkowania na białych liniach, z wyjątkiem centrów Sliemy, St Julian’s i Mdiny (płatna strefa 0,80–1 €/h). W Mdinie parkuje się pod bramą, za murami (darmowo lub 2 €/dzień), bo w środku nie ma w ogóle miejsc. Marsaxlokk ma duży darmowy parking za targiem. Dingli Cliffs — parking gratis przy kaplicy. Popeye Village — płatny parking 3 €, ale tylko jeśli wchodzisz do parku; jak oglądasz z góry, parkujesz po drugiej stronie wzgórza za darmo.

Korki na Malcie są realnym problemem w godzinach szczytu (7:30–9:30 i 16:30–18:30). Szczególnie na drogach do Sliemy, St Julian’s i Qawra. Nasza zasada: planujemy dojazdy między 9:30 a 16:00 — wtedy ruch jest lekki, parkingi puste, a autobusy turystyczne rozłożone.

Kiedy jechać

Najlepszy czas na Maltę to kwiecień, maj, wrzesień i październik. Temperatury 20–27 stopni, morze ciepłe (wrzesień jest nawet lepszy niż sierpień, bo woda ma 25–26 stopni), turystów rozsądnie, ceny wynajmu od 85 zł/dzień. Lato (lipiec-sierpień) to 33–36 stopni i tłumy — zwłaszcza na Popeye Village, Golden Bay i w Blue Lagoon na Comino. Ceny w sierpniu potrafią iść o 50% wyżej.

Zima (listopad–marzec) jest łagodna — 14–17 stopni, deszcze krótkie, 300 dni słońca w roku. Ale są dni sirocco (gorącego wiatru z Sahary), kiedy Blue Grotto nie pływa, a promy do Gozo mogą być wstrzymane. Listopad i marzec to dobry kompromis dla tych, którzy chcą spokoju i niskich cen.

Zanim wyjedziesz

Trzy ostatnie rzeczy. Po pierwsze — lewy ruch: pierwsze 30 minut to napięcie, potem już nie. Zasada: ronda bierzesz powoli, patrząc w prawo, a podczas skrętu w lewo jedziesz na bliższy pas (nie na dalszy, jak w Polsce). Po drugie — parking w Valletcie: zawsze Park & Ride Floriana, nigdy nie próbuj wjechać autem w centrum po godzinie 8:00. Po trzecie — prom do Gozo: bilet kupuje się przy wyjeździe z Gozo (czyli przy powrocie na Maltę), nie przy wjeździe; 15 € za auto + 4,65 € za kierowcę. Kursuje co 45 minut w dzień, rzadziej nocą. Sprawdź godziny ostatniego kursu, jeśli wracasz wieczorem.

Jeśli jesteś pierwszy raz na Malcie — zacznij od strony Malty jako kraju (jest tam więcej o lewostronnym ruchu, ale też o tym, co jest wyspą, a co nie). Dla porównania bazy na północy wyspy warto też zerknąć na Sliemę i Gozo — siostrzaną wyspę z własną, 35-kilometrową pętlą.

Trzy gotowe trasy jednodniowe